Gegevensmodel en Semantiek¶

Overzicht¶

Het gegevensmodel van Wasstraat is gegrondvest op de CIDOC CRM-familie van ontologieën, aangevuld met gespecialiseerde archeologische en wetenschappelijke extensies. Het model organiseert archeologische informatie rond 22 semantische referentiedatamodellen (SRDM's), die de kernentiteiten en hun relaties definiëren.

Semantische Grondslag¶

CIDOC CRM Familie¶

Het systeem bouwt voort op internationale standaarden voor informatiemodellering:

Ontologie	Focus	Toepassing
CIDOC CRM	Cultureel erfgoed in het algemeen	Basis voor alle domeinmodellering
CRMarchaeo	Archeologische processen en gegevens	Opgravingen, contexten, vondsten
CRMsci	Wetenschappelijke observatie en analyse	Laboratoriumwerk, dateringen, analyses
CRMba	Bouwkundig erfgoed	Architecturale elementen
CRMgeo	Geografische en ruimtelijke concepten	Locaties, coördinaten, grenzen

Thesauribronnen¶

Het systeem normaliseert terminologie via:

Thesaurus	Beschrijving
ABR	Archeologisch Basisregister - Nederlandse standaard voor archeologische termen
Gemeentelijk Gegevensmodel (GGM)	Lokale administratieve gegevensdefinities
Lokale Thesauribronnen	Project- en archief-specifieke terminologie

Semantische Referentiedatamodellen (SRDM's)¶

22 kernmodellen structureren de archeologische informatie:

Primaire Entiteiten¶

Projecten & Onderzoek 1. Archaeological Project - Overkoepelend onderzoeksproject 2. Excavation - Systematische opgraving 3. Survey - Oppervlakte- of luchtfotografisch onderzoek 4. Analysis - Wetenschappelijke analyse van vondsten/samples

Ruimtelijke Eenheden 5. Site - Archeologische locatie 6. Place - Geografische plaats 7. Stratigraphic Unit - Geologische/archeologische stratificatielaag 8. Context - Archeologische context (bijv. huisplaats, greppel) 9. Area - Onderzochte ruimte (rooster, quadrant) 10. Trench - Opgravingssleuf

Materiaalkunde 11. Finds Collection - Groep van samen gevonden objecten 12. Artefact - Vervaardigd voorwerp 13. Feature - In-situ structuur (bijv. vuurplaats, weg) 14. Sample - Monstermateriaal voor analyse 15. Biological Object - Biologisch/faunaal materiaal

Documentatie 16. Image - Fotografische opname 17. Digital Object - Gedigitaliseerde bron 18. Textual Work - Publicatie, rapport, artikel 19. Archival Unit - Archiefstuk

Thesaurale Eenheden 20. Period - Chronologische periode 21. Person - Individueel persoon 22. Institution - Organisatie of instelling

CIDOC CRM Structuur¶

De CIDOC CRM organisatie van informatie volgt dit patroon:

E1: CRM Entity
├── E2: Temporal Entity
│   ├── E4: Persistent Item
│   │   ├── E18: Physical Thing
│   │   │   ├── E21: Person
│   │   │   ├── E39: Actor
│   │   │   └── E22: Man-Made Object
│   │   │       ├── E84: Information Carrier
│   │   │       └── E57: Archaeological Object
│   │   └── E41: Appellation
│   └── E5: Event
│       ├── E7: Activity
│       │   ├── E13: Attribute Assignment
│       │   ├── E19: Physical Object
│       │   └── ... [andere events]
│       └── E81: Transformation
└── E13: Attribute Assignment

Relationele Model¶

Kern-entiteitsrelaties:

Project → Excavation → Context → Finds¶

Archaeological Project
    │
    ├─→ Excavation (E7: Activity)
    │       │
    │       ├─→ Area (E26: Physical Feature)
    │       │   └─→ Trench (E26: Physical Feature)
    │       │
    │       ├─→ Stratigraphic Unit (E26: Physical Feature)
    │       │   └─→ Context (E26: Physical Feature)
    │       │       └─→ Finds Collection
    │       │           ├─→ Artefact (E22: Man-Made Object)
    │       │           ├─→ Biological Object (E18: Physical Thing)
    │       │           └─→ Sample (E18: Physical Thing)
    │       │
    │       └─→ Image (E38: Image)
    │
    └─→ Analysis (E7: Activity)
            ├─→ Input: Sample
            └─→ Output: Attribute Assignment

Gegevensattributen per SRDM¶

Archaeological Project¶

{
  "id": "project_uuid",
  "title": "string",
  "description": "text",
  "startDate": "ISO 8601",
  "endDate": "ISO 8601",
  "location": "Place reference",
  "responsible": "Person/Institution reference",
  "relatedExcavations": ["excavation_uuid"],
  "relatedSurveys": ["survey_uuid"],
  "relatedAnalyses": ["analysis_uuid"]
}

Excavation¶

{
  "id": "excavation_uuid",
  "title": "string",
  "description": "text",
  "date": "ISO 8601",
  "season": "string",
  "location": "Place reference",
  "relatedProject": "project_uuid",
  "areas": ["area_uuid"],
  "trenches": ["trench_uuid"],
  "stratigraphicUnits": ["strunit_uuid"],
  "findCollections": ["collection_uuid"],
  "images": ["image_uuid"]
}

Stratigraphic Unit¶

{
  "id": "strunit_uuid",
  "description": "string",
  "depth_top": "float",
  "depth_bottom": "float",
  "color": "string (ABR-gestandaardiseerd)",
  "texture": "string (ABR-gestandaardiseerd)",
  "interpretation": "string (ABR-mapped)",
  "relatedContexts": ["context_uuid"],
  "relatedExcavation": "excavation_uuid",
  "datingEvidence": ["sample_uuid"]
}

Context¶

{
  "id": "context_uuid",
  "name": "string",
  "type": "string (ABR-mapped)",
  "description": "text",
  "stratigraphicUnit": "strunit_uuid",
  "area": "area_uuid",
  "findCollections": ["collection_uuid"],
  "cuts": ["context_uuid"],
  "cutBy": ["context_uuid"],
  "seals": ["context_uuid"],
  "sealedBy": ["context_uuid"]
}

Artefact¶

{
  "id": "artefact_uuid",
  "name": "string",
  "type": "string (ABR-mapped)",
  "material": "string (ABR-mapped)",
  "period": "period_uuid",
  "description": "text",
  "dimensions": {
    "length": "float",
    "width": "float",
    "height": "float"
  },
  "findCollection": "collection_uuid",
  "images": ["image_uuid"],
  "analyses": ["analysis_uuid"]
}

Linked Open Data (LOD)¶

Het gegevensmodel ondersteunt Linked Open Data publishing:

URIs voor alle kernentiteiten
RDF-uitvoering via RDFLib
CIDOC CRM property-mappingen
Links naar externe autoriteiten (AAT, GeoNames, Wikidata)

FAIR Data Principes¶

Alle gegevens volgen FAIR-principes:

Principe	Implementatie
Findable	Unieke URIs, thesaurus-gebaseerde indexering, gestructureerde metadaten
Accessible	HTTP REST API's, multiple export-formaten (JSON, RDF, CSV)
Interoperable	CIDOC CRM basis, ABR-harmonisering, SRDM-conformiteit
Reusable	Licentie-gestandaardiseerde metadata, volledige provenance-tracking, FAIR Data Maturity Levels

Uitbreidbaarheid¶

Het semantische model is ontworpen voor uitbreiding:

Lokale Extensies¶

Instellingen kunnen lokale SRDM's definiëren die voortbouwen op het basismodel:

<rdf:RDF xmlns:rdf="http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#"
         xmlns:crm="http://www.cidoc-crm.org/cidoc-crm/">
  <rdfs:Class rdf:about="http://wasstraat.nl/model/CustomContext"
             rdfs:subClassOf="&crm;E26">
    <!-- Lokale uitbreiding -->
  </rdfs:Class>
</rdf:RDF>

Multi-Source Reconciliation¶

De UML-Transformer ondersteunt het merger van meerdere lokale modellen in het centrale CIDOC CRM-raamwerk.

Data Validation¶

Alle inkomende gegevens worden gevalideerd tegen SRDM-definities:

Validatieniveau	Beschrijving
Syntactisch	XML/JSON schema-conformiteit
Semantisch	CIDOC CRM property-constraints
Domein	ABR-thesaurus conformiteit
Relatie	Integriteitsconstraints tussen entiteiten

Validatieresultaten voeden de handmatige schoonmaakinterface.